Dünya çelik ticaretinde dengeleri değiştirebilecek yeni bir cephe açıldı. Türkiye’nin de üyesi olduğu Küresel Çelik Fazla Kapasite Forumu, ABD’nin Milwaukee kentindeki toplantıda aşırı üretime karşı koordineli mücadeleyi öngören yeni çerçeveyi kabul etti.
“Milwaukee Çerçevesi” adı verilen düzenleme doğrudan tek bir ülkeye otomatik tarife getirmiyor. Ancak üyelere damping ve sübvansiyon soruşturmalarını artırma, korunma önlemlerini devreye alma, ithalatın gerçek menşeini daha sıkı takip etme ve kısıtlamaların üçüncü ülkeler üzerinden aşılmasına karşı ortak hareket etme zemini sağlıyor.
Yeni sistemin merkezinde ise Çin kaynaklı kapasite ve ihracat baskısı bulunuyor.
Küresel Çelik Fazla Kapasite Forumu altı kıtaya yayılan 28 üyeden oluşuyor. Türkiye, ABD, Avrupa Birliği, İngiltere, Japonya, Güney Kore, Kanada, Brezilya ve Meksika forumun üyeleri arasında bulunuyor.
Bu nedenle alınan karar yalnız ABD ile Çin arasındaki ticaret geriliminin yeni bir aşaması değil. Türkiye’nin de dahil olduğu geniş bir üretici ve ithalatçı grubunun küresel çelik ticaretine yönelik ortak müdahale çerçevesi oluşturması açısından önem taşıyor.
Yeni adımın arkasında küresel çelik sektöründe hızla büyüyen üretim fazlası bulunuyor.
OECD verilerine göre küresel çelikte fazla kapasite 2024 yılında 601 milyon ton seviyesindeydi. Bu rakamın 2028’de 745 milyon tona ulaşması bekleniyor.
Böylece kullanılmayan veya talebin üzerinde kalan kapasite son on yılın en yüksek seviyelerinden birine çıkacak.
OECD’nin hesaplamasına göre 2028’deki kapasite fazlası, forum üyelerinin mevcut toplam çelik üretimini 319 milyon ton aşacak.
Kapasite sorununda en fazla dikkat çeken ülke Çin. Çin’de iç talebin özellikle altyapı ve gayrimenkul tarafında zayıflaması, üreticilerin daha fazla çeliği dış pazarlara yönlendirmesine yol açtı. Çin’in çelik ihracatı 2025 yılında 131 milyon tonla rekor seviyeye ulaştı. Bu miktar 2020’ye göre yüzde 153 artış anlamına geliyor.
Çin tek başına küresel kapasite-talep açığının yarısından fazlasını oluştururken, ucuz ihracatın başka ülkelerdeki üreticiler üzerindeki baskısı da giderek büyüyor.
Milwaukee Çerçevesi’nin en önemli sonuçlarından biri ticaret savunma araçlarının daha aktif kullanılması olacak.
Ülkeler gerektiğinde kendi inisiyatifleriyle damping ve sübvansiyon soruşturmaları başlatabilecek.
Korunma önlemleri de seçenekler arasında bulunuyor.
Bu durum, düşük fiyatlı ithalata karşı ek vergi veya kota benzeri önlemlerin daha sık gündeme gelmesinin önünü açabilir.
Ancak uygulanacak tedbirlerin kapsamı her ülkenin kendi mevzuatı ve uluslararası yükümlülüklerine göre belirlenecek.
Yeni çerçevenin dikkat çeken bölümlerinden biri çeliğin gerçek kaynağının takibi.
Ticaret önlemlerinden kaçmak amacıyla bir ülkede üretilen çeliğin başka bir ülkede sınırlı işlemden geçirildikten sonra farklı menşeyle ihraç edilmesi uzun süredir sektörün tartıştığı sorunlardan biri.
Forum üyeleri bu tür ticaret akışlarını ve aktarmaları daha yakından takip edecek.
Çelik ürünlerinin yanı sıra yüksek miktarda çelik içeren bazı nihai ürünlerin ticaretinin de izlenmesi planlanıyor.
OECD verileri kapasite artışında devlet desteklerinin rolüne de işaret ediyor.
2024 yılında ortalama bir Çinli çelik şirketinin varlıklarına oranla aldığı sübvansiyonun, diğer ülkelerdeki üreticilerin aldığı desteğin yaklaşık 15 katına ulaştığı hesaplandı.
Forum, ekonomik olarak sürdürülebilir olmayan tesislerin devlet desteğiyle üretimde tutulmasının veya yeni kapasite yaratılmasının küresel arz fazlasını daha da büyüttüğünü savunuyor.
Yeni çerçevede bu tür desteklerin azaltılması temel hedeflerden biri olarak yer alıyor.
Yeni dönem Türkiye açısından hem fırsat hem risk taşıyor. Çin’den dünya pazarlarına yönelen ucuz çeliğin daha güçlü ticaret engelleriyle karşılaşması, Türk üreticilerin özellikle Avrupa ve diğer ihracat pazarlarındaki fiyat rekabetini rahatlatabilir.
Ancak korumacı önlemlerin hızla yayılması, ülkelerin yalnız Çin’e değil tüm ithalata yönelik daha sıkı menşe ve ticaret savunma uygulamalarına yönelmesine de neden olabilir.
Türkiye’nin forumun içinde bulunması, yeni kuralların şekillenmesinde söz sahibi olmasını sağlarken Türk çelik ihracatçılarının menşe ve tedarik zinciri denetimlerine daha fazla dikkat etmesini gerektirebilir.
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Washington’ın çelikte tarifeler ve diğer ticaret önlemleriyle izlediği politikanın diğer ülkeler tarafından da uygulanabileceğini söyledi.
Yeni çerçeve ülkeleri tek tip tarife uygulamaya zorlamıyor.
Ancak Milwaukee’de alınan karar, dünya çelik piyasasında aynı soruna karşı çok sayıda ülkenin eş zamanlı olarak daha sert önlemler geliştirebileceği yeni bir döneme işaret ediyor.
745 milyon tona doğru ilerleyen küresel kapasite fazlası düşürülemezse, önümüzdeki dönemde çelik ticaretinin en önemli başlığı üretim artışından çok hangi ülkenin hangi çeliğe kapısını ne kadar kapatacağı olabilir.