Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, makine üreticilerinin yanı sıra ithalatçıları ve sanayi işletmelerini ilgilendiren yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği'ni yayımladı. Düzenleme, makinelerin güvenlik şartlarını yeniden belirlerken işletmelere 20 Ocak 2027'ye kadar hazırlık süresi tanıyor.
16 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmeliğin en dikkat çekici hükümlerinden biri, mevcut makinelerde yapılan değişikliklerin sorumluluğuna ilişkin oldu.
Yeni kurallara göre, piyasaya sunulmuş veya kullanılmaya başlanmış bir makinede önemli değişiklik yapan gerçek ya da tüzel kişi, imalatçı olarak kabul edilecek.
Ancak her bakım, onarım veya parça değişimi bu kapsama girmiyor. Düzenleme, makinede yeni bir tehlike oluşturan veya mevcut güvenlik riskini artıran, üreticinin öngörmediği önemli değişiklikleri esas alıyor.
Bu tür değişiklikleri yapan işletmelerin, makinenin güvenlik gereklerini karşıladığını göstermesi ve gerekli uygunluk değerlendirmelerini gerçekleştirmesi gerekecek.
Değişikliğin yalnızca makine grubundaki belirli bir parçanın güvenliğini etkilemesi halinde ise sorumluluk, risk değerlendirmesi doğrultusunda ilgili bölümle sınırlı tutulabilecek.
Yeni yönetmelik, geleneksel mekanik tehlikelerin yanında dijital teknolojilerden kaynaklanabilecek güvenlik risklerini de dikkate alıyor.
Özellikle otomasyon sistemleri, yazılımla kontrol edilen makineler ve yapay zekâ destekli güvenlik işlevleri düzenlemenin önemli başlıkları arasında bulunuyor.
Makinelerin güvenlik işlevlerini etkileyebilecek dijital müdahalelere karşı korunması ve kontrol sistemlerinin güvenilirliğinin sağlanması gerekiyor.
Bu kapsamda siber güvenlik belgelendirmesi ve ilgili standartlar da uygunluk değerlendirme süreçlerinde dikkate alınabilecek.
Düzenleme, bütün makineler için ayrı bir siber güvenlik sertifikasını zorunlu kılmıyor. Ancak dijital sistemlerden kaynaklanan ve makinenin emniyetini etkileyen tehlikelerin göz ardı edilmesine de izin vermiyor.
Yeni kurallar, makine üreticilerinin hazırlamakla yükümlü olduğu kullanım talimatlarında da değişiklik getiriyor.
Üreticiler, kullanım kılavuzlarını dijital ortamda sunabilecek. Ancak kullanıcıların bu belgelere ulaşabilmesi, belgeleri indirebilmesi ve gerektiğinde yazdırabilmesi gerekiyor.
Dijital kullanım talimatlarının, ürünün beklenen kullanım ömrü boyunca ve piyasaya sunulmasından itibaren en az 10 yıl çevrim içi erişime açık tutulması şartı bulunuyor.
Kullanıcının satın alma sırasında kâğıt kılavuz istemesi halinde ise üretici, talimatları bir ay içerisinde ücretsiz sağlamak zorunda olacak.
Profesyonel olmayan kullanıcılar için tasarlanan veya bu kişiler tarafından kullanılması öngörülebilen makinelerde temel güvenlik bilgilerinin kâğıt ortamında sunulması yükümlülüğü de korunuyor.
Yönetmelik yalnızca makineleri üreten şirketleri değil, Türkiye'ye makine ithal eden ve bunları piyasaya sunan işletmeleri de kapsıyor.
İthalatçıların, ürünlerin gerekli uygunluk değerlendirmelerinden geçtiğini, teknik belgelerinin hazırlandığını ve CE işareti taşıması gereken makinelerde bu işaretin bulunduğunu kontrol etmesi gerekiyor.
Satıcılar da piyasaya sundukları ürünlerin gerekli güvenlik belgelerine ve Türkçe kullanım talimatlarına sahip olduğunu doğrulamakla yükümlü olacak.
Güvenlik şartlarını karşılamayan ürünlerin piyasaya sunulması engellenebilecek. Gerekli hallerde ürünlerin piyasadan çekilmesi veya geri çağrılması gündeme gelebilecek.
Yönetmelik hükümlerine aykırı davranan işletmeler hakkında ise 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu kapsamında idari yaptırımlar uygulanabilecek.
Yeni düzenleme, daha önce piyasaya sunulmuş makinelerin tamamının değiştirilmesini gerektirmiyor.
20 Ocak 2027'den önce yürürlükteki eski yönetmeliğe uygun şekilde piyasaya arz edilen ürünlerin piyasada bulundurulması engellenmeyecek.
Ayrıca önceki yönetmelik kapsamında düzenlenen AT tip inceleme belgeleri ve onay kararları, geçerlilik süreleri dolana kadar kullanılabilecek.
Ancak mevcut makineler için tanınan bu geçiş imkânı, güvenlik yükümlülüklerinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Riskli veya uygunsuz ürünler hakkında yeni yönetmeliğin piyasa gözetimi ve denetimi hükümleri uygulanabilecek.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Avrupa Birliği'nin 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü'ne uyum amacıyla hazırladığı yönetmelikte iki ayrı yürürlük tarihi bulunuyor.
Bazı kurumsal hükümler, uygunluk değerlendirme kuruluşlarına ilişkin düzenlemeler ve geçiş hükümleri 16 Ekim 2026'da yürürlüğe girdi.
Makinelerin tasarımına, üretimine ve piyasaya sunulmasına ilişkin temel yükümlülüklerin büyük bölümü ise 20 Ocak 2027'de uygulanmaya başlayacak.
Bu tarihte 2009 yılında yayımlanan eski Makina Emniyeti Yönetmeliği de yürürlükten kaldırılacak.
Üreticilerin yeni düzenlemeye hazırlanırken özellikle mevcut ürünlerinin risk değerlendirmelerini, teknik dosyalarını, yazılım güvenliğini ve uygunluk belgelerini gözden geçirmesi önem taşıyor.