Küresel akaryakıt piyasasında geçen hafta arz endişelerini artıran Çin'den bu kez ters yönde bir adım geldi. Pekin yönetiminin, ekim ayı başında durdurduğu rafine petrol ürünü ihracatına yeniden izin verdiği bildirildi. Çinli rafinerilerin benzin, motorin ve jet yakıtı sevkiyatlarına tekrar başlamasının, Orta Doğu'daki çatışmalar nedeniyle sıkışan uluslararası yakıt piyasasına ek arz sağlaması bekleniyor.
9 Ekim Cuma günü sektör kaynaklarından edinilen bilgilere göre Çin, ekim ayında üç yakıt türünde toplam yaklaşık 3,7 milyon tonluk ihracata onay verdi. Ancak ihracatın ne kadarının fiilen gerçekleştirileceği henüz belli değil.
Çinli rafineriler, ekim ayının ilk günlerinde Hong Kong ve Makao dışındaki pazarlara benzin, motorin ve jet yakıtı ihracatını askıya almıştı. Karar, Çin'in iç piyasadaki yakıt stoklarını korumaya öncelik verdiği bir dönemde alınmıştı. Ülkenin büyük rafineri şirketlerinden PetroChina bazı ekim sevkiyatlarını iptal ederken diğer üreticiler de yeni ihracat bağlantılarını durdurmuştu.
Çin'in 1-7 Ekim tarihleri arasındaki Ulusal Gün tatilinde uygulanan bu kısıtlama, petrol ürünü ithalatına bağımlı Asya ülkelerinde tedarik endişelerini artırmıştı. Özellikle motorin piyasasında mevcut arz sıkışıklığının daha da büyümesi bekleniyordu. Çin'in ihracatı yeniden başlatma kararı ise bu endişeleri kısmen hafifletebilecek yeni bir gelişme olarak öne çıktı. Bununla birlikte verilen iznin, ekim ayının tamamında ihracatın koşulsuz biçimde serbest bırakıldığı anlamına gelmediği belirtiliyor.
Sektör kaynaklarının aktardığına göre Çin, ekim ayında benzin, motorin ve jet yakıtından oluşan toplam yaklaşık 3,7 milyon tonluk ihracatı onayladı. Bu miktar, ülkenin son aylarda küresel rafine ürün piyasasında üstlendiği tedarik rolü açısından önem taşıyor.
Çin, ağustos ayında söz konusu üç yakıt türünde yaklaşık 4,58 milyon tonluk ihracat gerçekleştirmişti. Ekim için bildirilen 3,7 milyon tonluk izin, ağustosta gerçekleşen ihracatın yaklaşık yüzde 81'ine karşılık geliyor. Ancak iki rakam arasında önemli bir fark bulunuyor. Ağustos verisi gerçekleşmiş sevkiyatları, ekim rakamı ise izin verilen miktarı ifade ediyor. Dolayısıyla ekimdeki fiilî ihracatın aynı düzeye ulaşacağı kesin değil.
Çin, normal koşullarda rafine petrol ürünü ihracatını yıllık kotalarla düzenliyor. Ancak Orta Doğu'daki savaşın petrol tedarikini zorlaştırmasının ardından sevkiyatlar üzerindeki denetimler sıkılaştırıldı. Pekin yönetimi son dönemde aylık ihracat programlarını ayrıca inceleyerek hangi dönemde ne kadar ürünün dışarı gönderilebileceğine karar veriyor. İhracatın yeniden başlamasına ilişkin bilgilerin ardından gözler, rafinerilerin izin verilen miktarı hangi hızla uluslararası piyasaya sunacağına çevrildi.
Çin'in kararının en önemli etkilerinden birinin motorin piyasasında görülmesi bekleniyor. Orta Doğu'daki çatışmaların ham petrol ve rafine ürün akışını aksatması, Rusya'daki rafineri altyapısında yaşanan sorunlarla birleşince küresel yakıt piyasasında arz baskısı artmıştı. Özellikle motorin ve jet yakıtında mevcut ürün arzının talebi karşılamakta zorlanması, rafineri kâr marjlarını yükseltmiş ve yakın vadeli teslimatların daha pahalı hale gelmesine yol açmıştı.
Çin'in ihracatı durdurması bu baskıyı artıran gelişmelerden biri olmuştu. Şimdi sevkiyatların yeniden başlamasıyla Asya pazarında ek ürün bulunması, ithalatçı ülkelerin tedarik seçeneklerini genişletebilir. Bunun fiyatlar üzerindeki etkisi ise yalnızca Çin'in izin verdiği toplam miktara bağlı olmayacak. Sevkiyatların hangi ülkelere yöneldiği, teslimat tarihleri ve küresel talebin seyri de belirleyici olacak.
Dolayısıyla 3,7 milyon tonluk karar, motorin fiyatlarında kesin bir düşüş anlamına gelmiyor. Ancak Çin'in ekim ayı boyunca ihracat yapamayacağı yönündeki önceki beklentiyi değiştiriyor.
Çin'in rafine yakıt ihracatına yeniden izin vermesi Türkiye açısından da önem taşıyor. Bunun temel nedeni, akaryakıt fiyatlarını yalnızca ham petrolün değil, uluslararası piyasalardaki benzin ve motorin fiyatlarının da belirlemesi. Türkiye'de pompa fiyatlarının oluşumunda Akdeniz piyasasındaki rafine ürün fiyatları, dolar/TL kuru ve vergiler etkili oluyor.
Bu nedenle Çin'den Asya piyasasına daha fazla motorin gönderilmesi, uluslararası ürün arzındaki sıkışıklığı hafifletmesi halinde dolaylı olarak Avrupa ve Akdeniz piyasalarındaki fiyat baskısını da sınırlayabilir.
Ancak Çin'in ihracat izinleriyle Türkiye'deki pompa fiyatları arasında doğrudan ve otomatik bir ilişki bulunmuyor.
Özellikle Akdeniz motorin fiyatlarının nasıl hareket edeceği ve döviz kurunun seyri, Türkiye'deki tüketiciler açısından belirleyici olmaya devam edecek.
Ayrıca Orta Doğu'daki çatışmalar nedeniyle ham petrol tedarikinde yaşanabilecek yeni kesintiler, Çin'in sağlayacağı ek rafine ürün arzının olumlu etkisini sınırlandırabilir.
Piyasaların bundan sonraki aşamada izleyeceği en önemli gösterge, Çin'in açıkladığı bildirilen ihracat miktarının ne kadarının fiilî sevkiyata dönüşeceği olacak.
Ekim ayı boyunca ...