İran ekonomisi, petrol gelirlerinin kesilmesi ve para birimindeki sert değer kaybıyla yeni bir darboğaza giriyor. ABD'nin deniz ablukasının ardından ülkenin petrol ihracatı neredeyse dururken, İran riyali dolar karşısında yeni tarihi dip seviyesine geriledi.
Kpler Ham Petrol Analizi Başkanı Homayoun Falakshahi'ye göre İran, geçen ay ihracat terminallerinden hiç petrol yüklemedi. Bunun 1979'daki İran İslam Devrimi'nden bu yana ilk kez yaşandığı belirtiliyor.
İran para birimindeki kayıp da hızlandı. Tahran piyasasında dolar 2,5 milyon riyalin üzerine çıkarken, riyal yeni rekor düşük seviyesini gördü. Dolar yılın başında 1,5 milyon riyal, Ağustos 2025'te ise 920 bin riyal civarında işlem görüyordu. Böylece İran para birimindeki değer kaybı bir yılda dramatik boyuta ulaştı.
Ülkede enflasyonun yüzde 90'a yaklaştığı belirtilirken, ekonominin bu yıl yüzde 5,4 küçülmesi bekleniyor. İşsizliğin artması ve enerji kısıtlamaları da ekonomik baskıyı büyütüyor.
İran'ın petrol ihracatının durmasına rağmen Tahran'ın elinde geçici bir gelir kaynağı bulunuyor. ABD'nin temmuz ortasında ablukayı yeniden devreye almasından önce denize açılmış tankerlerde 90 milyon varil petrol bulunduğu tahmin ediliyor. Kpler'e göre bu stok ekim ortasına kadar tükenebilir.
Ağırlıklı olarak Çin'e gönderilen bu petrolün ödemelerinin aralık ayına kadar devam edebileceği belirtiliyor. Ancak mevcut stokların bitmesinin ardından İran'ın en önemli döviz kaynaklarından biri büyük ölçüde kuruyabilir.
Petrol satışları normal dönemde İran devlet bütçesinin yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Gelirler aynı zamanda İran Devrim Muhafızları için de önemli finansman kaynaklarından biri. ABD'nin yaptırımları sıkılaştırması ise İran'ın paravan şirketler ve aracılar üzerinden para transfer etmesini daha da zorlaştırıyor.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian da Çin'deki İran varlıklarına erişimde sorun yaşandığını belirterek, ülkesinin kendi parasını dahi kullanmakta zorlandığını söyledi.
İran açısından kritik soru, mevcut petrol stokları tükendikten ve bunlardan sağlanan son ödemeler tamamlandıktan sonra ortaya çıkacak döviz açığının nasıl karşılanacağı. Petrol gelirlerindeki kayıp devam ederken riyaldeki değer kaybının sürmesi, ithalat maliyetleri ve enflasyon üzerindeki baskıyı daha da artırabilir. Bu nedenle ekim ortasında petrol stoklarının tükenmesi ve yıl sonuna doğru mevcut satışlardan gelecek ödemelerin azalması, İran ekonomisi açısından yeni bir kırılma noktası olabilir.