Avrupa Birliği’nin ithal ürünlerin karbon emisyonlarını fiyatlandıran Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, Dünya Ticaret Örgütü’nde yeni bir aşamaya geçti. DTÖ Anlaşmazlıkların Halli Organı, 25 Eylül’de Rusya’nın talebi üzerine AB’nin SKDM düzenlemesini ve Emisyon Ticaret Sistemi kapsamındaki bazı uygulamalarını inceleyecek panelin kurulmasını kabul etti.
Karar doğrudan Rusya’nın başvurusuyla alınmış olsa da panelden çıkacak sonuç Türkiye açısından da önem taşıyor. Çünkü AB’nin karbon düzenlemesi Türkiye’nin güçlü olduğu demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre gibi ihracat sektörlerini doğrudan kapsıyor.
Rusya, AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'nın DTÖ yükümlülükleriyle uyumlu olmadığını savunarak uyuşmazlık sürecini başlatmıştı.
AB, temmuz ayında yapılan ilk panel talebine itiraz etmişti. Rusya’nın ikinci talebinin ardından DTÖ Anlaşmazlıkların Halli Organı 25 Eylül’de panel kurulmasını kabul etti.
Böylece AB’nin karbon sınır düzenlemesi DTÖ kuralları açısından resmî olarak incelenecek.
Rusya, SKDM’nin AB’ye ithal edilen kapsamdaki ürünler üzerinde önemli ticaret engelleri oluşturduğunu savunuyor. Moskova ayrıca AB Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında bazı şirketlere verilen ücretsiz tahsisatların rekabet avantajı yarattığını ileri sürüyor.
AB ise hem SKDM’nin hem de Emisyon Ticaret Sistemi'nin DTÖ kurallarıyla uyumlu olduğu görüşünde.
Yeni sürecin Türkiye açısından önemli bir ayrıntısı bulunuyor: Türkiye, uyuşmazlığı açan ülke değil.
DTÖ’nün açıkladığı üçüncü taraf katılımcılar arasında da Türkiye yer almıyor. Aralarında ABD, Çin, İngiltere, Japonya, Kanada, Hindistan, Güney Kore ve Suudi Arabistan'ın da bulunduğu çok sayıda ülke ise üçüncü taraf haklarını saklı tuttu.
Buna rağmen panelin AB düzenlemesinin DTÖ kurallarına uygunluğu konusunda yapacağı değerlendirmeler, Avrupa pazarına karbon yoğun ürün satan diğer ülkeler açısından da yakından izlenecek.
SKDM’nin kesin uygulama dönemi 1 Ocak 2026’da başladı.
Düzenleme demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerindeki belirli ürünleri kapsıyor.
Türkiye açısından özellikle demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre öne çıkıyor. AB pazarına bu ürünleri gönderen şirketlerin üretim sırasında ortaya çıkan gömülü karbon emisyonlarını belirlemesi ve bu verilerin Avrupa’daki ithalatçılara aktarılması gerekiyor.
Düşük karbonla üretim yapan şirketler açısından bu süreç rekabet avantajına dönüşebilirken, karbon yoğun üretimde maliyet baskısı artabiliyor.
SKDM’nin mali boyutu AB Emisyon Ticaret Sistemi'ndeki karbon fiyatıyla bağlantılı çalışıyor.
Avrupa Komisyonu, 2026’nın ilk çeyreği için SKDM sertifikasının ton başına fiyatını 75,36 Euro, ikinci çeyrek için ise 75,28 Euro olarak belirledi.
Üçüncü çeyrekte geçerli olacak fiyatın 5 Ekim’de açıklanması planlanıyor.
2026 boyunca sertifika fiyatları üç aylık dönemler halinde belirlenirken 2027’den itibaren fiyatların haftalık olarak açıklanması öngörülüyor.
Bu nedenle Avrupa’ya ihracat yapan karbon yoğun sektörlerde yalnız ürünün satış fiyatı değil, üretim sırasında ortaya çıkan emisyon miktarı da rekabet gücünü belirleyen unsurlardan biri haline geliyor.
SKDM’nin kesin dönemi başlamış olsa da sertifika sistemindeki önemli tarihler 2027’ye uzanıyor.
AB’de yetkilendirilmiş SKDM beyan sahiplerinin sertifika satın almaya Şubat 2027’den itibaren başlaması öngörülüyor. Bu sertifikalar 2026 yılında AB’ye ithal edilen ürünlerin gömülü emisyonlarını karşılayacak.
2026 ithalatını kapsayan ilk SKDM beyannamesinin ise 30 Eylül 2027’ye kadar sunulması gerekiyor.
Bu durum Türk üreticiler açısından 2026 yılındaki üretim ve emisyon verilerinin şimdiden önem taşıdığı anlamına geliyor.
Panel kurulması, SKDM uygulamasının askıya alındığı veya karbon maliyetlerinin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
AB’nin mevcut düzenlemesi yürürlükte kalmaya devam ediyor ve ihracatçıların buna göre hazırlık yapması gerekiyor.
DTÖ paneli bundan sonraki aşamada Rusya’nın iddiaları ile AB’nin savunmasını inceleyerek düzenlemelerin örgüt kurallarıyla uyumlu olup olmadığı konusunda değerlendirme yapacak.
Dolayısıyla Türk şirketleri açısından kısa vadede mevcut yükümlülüklerde herhangi bir değişiklik bulunmuyor.
Asıl kritik konu panelin ilerleyen dönemde ulaşacağı sonuç olacak.
Panelin SKDM’nin belirli unsurlarını DTÖ kurallarıyla uyumsuz bulması halinde AB üzerinde düzenlemelerini değiştirmeye yönelik uluslararası ticaret baskısı oluşabilir. AB’nin haklı bulunması ise karbon sınır mekanizmasının küresel ticaretteki konumunu güçlendirebilir.
Ancak DTÖ uyuşmazlık sistemindeki temyiz mekanizmasının uzun süredir tam olarak işlememesi nedeniyle panel sonrasında sürecin ne kadar süreceği ve kararın nasıl uygulanacağı konusunda belirsizlik bulunuyor.
Türk ihracatçısı açısından ise şimdilik değişmeyen gerçek şu: Avrupa pazarında karbon yoğunluğu artık yalnız çevre politikası değil, doğrudan maliyet ve rekabet unsuru.